استاد معظم: آیت الله مصباحی مقدم

درس «فقه معاصر»

با موضوع

فقه پول و بانک

ویژه طلاب درس خارج

آیت الله مصباحی مقدم

استاد: آیت الله غلامرضا مصباحی مقدم

زندگی نامه آیت الله مصباحی مقدم

آیت الله مصباحی مقدم در سال ۱۳۳۰ در مشهد مقدس و در خانوده‌ای مذهبی متولد شد. ایشان همزمان با اوج گرفتن انقلاب اسلامی به طور گسترده در راهپیمایی‌های مردمی علیه رژیم منحوس پهلوی حضور یافت.

در خصوص دیگر مبارزات وی در آن دوران می توان به حضور در درگیری های طلاب با ساواک و نیروهای گارد شاهنشاهی در ۱۹ دیماه سال ۵۶ در مدرسه فیضیه قم اشاره کرد.

همین فعالیت های انقلابی موجب شد تا دو بار به دستگاه اطلاعاتی رژیم پهلوی (ساواک) احضار شود که یکبار آن در شهر قم بوده و بار دوم در گچساران احضار شده است.

آیت الله مصباحی مقدم با شروع جنگ تحمیلی به جبهه های جنگ حق علیه باطل شتافت و به مدت ۶ ماه در کنار سایر رزمندگان کشورمان به مقابله با دشمن متجاوز بعثی پرداخت.

با این حال، فعالیت های انقلابی، وی را از تحصیل در مدارج بالای علمی بازنداشت.

ایشان سطح عالی فقه و اصول را محضر آیات عظام فاضل لنکرانی، جعفر سبحانی و فلسفه را محضر استاد انصاری شیرازی و دوره خارج فقه و اصول را در محضر آیت الله وحید خراسانی گذراند و به رتبه اجتهاد رسید.

این روحانی انقلابی در سال ۱۳۶۲ در رشته اقتصاد کارشناسی ارشد گرفته و سه سال بعد به عضویت شورای عالی آموزش و پرورش درآمد که این عضویت تاکنون ادامه دارد.

ریاست مرکز تحقیقات اسلامی سپاه پاسداران و همچنین ریاست گروه اقتصاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در قم را می توان از دیگر فعالیت های علمی آیت الله مصباحی مقدم در دهه ۶۰ ذکر کرد.

از جمله فعالیت های علمی – تحقیقاتی آیت الله مصباحی مقدم دردهه ۷۰ می توان به مواردی چون ریاست دانشکده الهیات دانشگاه تهران در سال های ۷۵ تا ۷۷، معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع)، عضویت در هیات امنای پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی طی دو دوره چهارساله و ریاست بر گروه اقتصاد شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی دانشگاه ها از سال ۷۵ اشاره کرد که تاکنون ادامه دارد.

علاوه بر این ها آیت الله مصباحی مقدم فعالیت های تحقیقاتی پژوهشی بسیاری را پیگیری کرده است که برخی از آنها برای اولین بار توسط ایشان کلید خورده است.

در این زمینه مواردی چون تالیف ۹ کتاب تحقیقی تخصصی در خصوص اقتصاد اسلامی، ارائه بیش از سی مقاله آموزشی تحقیقاتی در مجلات معتبر کشور و یا در کنفرانس های خارجی، راه اندازی دو دوره فقه الاقتصاد در دانشگاه امام صادق (ع) و راهنمایی حدود سی رساله دکتری، بیش از پنجاه پایان نامه کارشناسی ارشد و تدریس در دانشگاه امام صادق(ع) با رتبه استاد تمام و تدریس فقه در حوزه و دانشگاه را می توان نام برد.

گفتنی است ایشان در سال ۱۳۷۸ به عضویت در شورای مرکزی تشکل انقلابی و باسابقه جامعه روحانیت مبارز درآمد.

سوابق سیاسی

عضو و سخنگوی جامعه روحانیت مبارز

عضو شورای مرکزی فراکسیون اکثریت مجلس

حضور فعال در تحصن علما در دانشگاه تهران قبل پیروزی انقلاب و عضو گروه مستقبلین حضرت امام (ره)

حضور در مبارزات علما و طلاب با رژیم شاه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در حمایت از امام و مراجع تقلید

سوابق اجرایی

استاد تمام دانشگاه امام صادق (ع)
دارای سابقه ۳۰ سال تدریس در دانشگاه های تهران، تربیت مدرس، علامه طباطبایی، مؤسسه امام خمینی قم و دانشگاه آزاد اسلامی
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام

رئیس کمیسیون زیربنایی و تولیدی مجمع تشخیص مصلحت نظام

عضو هیات عالی نظارت بر حسن اجرای سیاست های کلی ابلاغی مقام معظم رهبری

عضو شورای عالی آموزش و پرورش در ۴ دوره ۴ ساله

(منتخب شورای عالی حوزه و شورای نگهبان به عنوان مجتهد آشنا به تعلیم و تربیت) (۱۳۷۵-۱۳۹۷)
عضو هیأت امنای پژوهشگاه علوم اسلامی و مطالعات فرهنگی
عضو شورای نمایندگان مقام معظم رهبری در دانشگاهها (با حکم مقام معظم رهبری) (۱۳۷۲ تا کنون)
رئیس کارگروه اقتصادی شورای تحول علوم اسلامی
رئیس گروه اقتصادی و شورای بررسی متون علوم انسانی دانشگاهی
تألیف ۱۳ جلد کتاب، بیش از ۳۰ مقاله علمی- پژوهشی و راهنمایی بیش از ۴۰ پایان نامه دکتری و ارشد.
نماینده دوره های هفتم، هشتم و نهم مجلس شورای اسلامی
رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در دو سال در دوره های هفتم و هشتم
رئیس کمیسیون برنامه و بودجه در دو سال در دوره نهم مجلس
عضو شورای عالی پول و اعتبار
عضو ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادی
عضو کمیسیون ویژه اصل ۴۴ قانون اساسی
مدیریت گروه اقتصاد دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (۱۳۶۱ – ۱۳۷۳)
ریاست مرکز تحقیقات اسلامی – سپاه (۱۳۶۲ تا ۱۳۷۳)
قائم مقام دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (۱۳۷۱ – ۱۳۷۴)
ریاست نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی (۱۳۷۳ – ۱۳۷۵)
ریاست دانشکده الهیات دانشگاه تهران (۱۳۷۵ – ۱۳۷۷)
نماینده ولی فقیه دردانشگاه امام حسین علیه السلام (۱۳۷۵ – ۱۳۷۸)

رئیس کمیته انقلاب اسلامی بروجرد
معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع) (۱۳۷۸ تا ۱۳۸۳)
ریاست دانشکده الهیات دانشگاه امام صادق (ع) (۱۳۸۲ تا ۱۳۸۷)

موسس کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار
رئیس کمیته فقهی سازمان بورس و اوراق بهادار (۱۳۸۶ تا کنون)

عضو شورای فقهی بانک مرکزی
نایب رئیس شورای فقهی بانک مرکزی
مدیر مسوول مجله علمی – پژوهشی مقالات و بررسیها (۱۳۷۵ -۱۳۷۷)
عضو هیات تحریریه مجله علمی – پژوهشی قبسات (۱۳۷۶ تا کنون)
مدیر مسؤول مجله علمی – پژوهشی نامه حکمت (۱۳۸۳ تا ۱۳۸۷)
عضو هیأت تحریریه مجله اقتصاد اسلامی (۱۳۸۲ تا کنون)
مدیر مسئول مجله مطالعات قرآن و حدیث (۱۳۸۷ تا ۱۳۸۸)
عضو هیئت تحریریه مجله اقتصاد اسلامی (۱۳۸۲تا کنون)
عضو هیئت تحریریه مجله مطالعات اقتصاد اسلامی (۱۳۸۸ تا کنون)
عضو هیئت تحریریه پژوهشنامه اقتصادی ایران (۱۳۹۲ تا کنون)
عضو هیئت تحریریه فصلنامه پژوهش های رشد و توسعه اقتصادی ایران (۱۳۹۰ تا کنون)
عضو هیئت تحریریه دو فصلنامه تحقیقات مالی اسلامی (۱۳۹۳ تا کنون)
عضو هیئت تحریریه مجله اقتصاد و بانکداری اسلامی (۱۳۹۰ تا کنون)

تألیفات

۱۳ اثر علمی شامل تألیف و ترجمه در زمینه اقتصاد اسلامی و مقالات متعدد در مجلات علمی کشور:
پرسشهای یک دانش آموز تالیف ۱۳۶۱ (انتشارات موسسه در راه حق قم)
بررسی سیستمهای اقتصادی، ترجمه، ۱۳۶۲ (انتشارات ناصر – قم)
درآمدی بر اقتصاد اسلامی ۱۳۶۳ (انتشارات سمت چاپ هشتم ۱۳۸۸)
مبانی اقتصاد اسلامی ۱۳۷۰ (انتشارات سمت چاپ پنجم ۱۳۸۸)
محاضرات فی الاقتصاد الاسلامی، ۱۳۷۵ (دانشگاه آل البیت اردن)
تلخیص و تکمیل مبانی اقتصاد اسلامی ۱۳۷۷ (انتشارات سمت)
مجموعه مقالات اقتصادی – ۱۳۸۳ (انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)
کلیاتی ازاقتصاد اسلامی چاپ دوم، ۱۳۸۵ (دفتر نشر فرهنگ اسلامی)
مسائل کنونی پول، بانک و مشارکت در شرکتها ترجمه ۱۳۸۵ (انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام وسازمان بورس و اوراق بهادار)
موجز اسس الاقتصاد اسلامی ۱۳۸۷ (انتشارات سمت)
بیت المال در اقتصاد و مالیه اسلامی (دلالتهایی برای اصلاح نظام مالیات و یارانه در کشور)- ۱۳۹۴ (انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)
گفتارهایی درباره حوزه های معرفتی و شناختی اقتصاد اسلامی – ۱۳۹۴ (انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)
نگاهی نو به مسئله احیاء زمین موات – ۱۳۹۴ (دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام)

معرفی دروس «فقه معاصر» حوزه علمیه

مطابق آیین نامه ابلاغی حوزه علمیه قم، طلاب دروس خارج امسال می توانند با شرکت در دروس خارج فقه معاصر علاوه بر بررسی اجتهادی موضوعات جدید و مورد نیاز از امتیازات ویژه این دروس بهره مند گردند.

امتیازات عمومی شرکت در دروس خارج فقه معاصر

امتیازات عمومی شرکت در دروس خارج فقه معاصر شامل: امتیاز ویژه در کتاب سال و جشنواره علامه حلی ؛ بهره مندی در اجرای بسته حمایتی درس خارج در تعلق گرفتن ۴ نمره تشویقی برای تقریر نویسی و ۵ نمره تشویقی در ازای انتشار مقاله علمی طبق ضوابط مصوب به اضافه یک نمره اضافه در موارد فوق در موضوعات مصوب فقه معاصر؛ امکان برگزاری مصاحبه درس خارج از دروس فقه معاصر در صورت تمایل طلاب حاضر در درس. مصاحبه های درس خارج طلاب این دروس توسط دو نفر از اساتید ممتحن منتخب از طرف مرکز مدیریت برگزار می شود که در صورت تمایل استاد درس مزبور، ایشان نیز می توانند به عنوان یکی از ممتحن ها در جلسه مصاحبه درس خارج شرکت داشته باشند.

۲ نمره تشویقی

طلاب دروس خارج فقه معاصر با ارائه تقریرات مناسب برای شرکت در مصاحبه شفاهی درس خارج، به ازای هر سال شرکت در آن دروس از ۲ نمره تشویقی در یک مصاحبه درس خارج بدون نیاز به اخذ نمره قبولی بهره مند می گردند. به شرط آنکه در مصاحبه شفاهی همان درس خارج فقه معاصر شرکت نمایند.

تسهیل در تصویب موضوع پایان نامه سطح ۳ و ۴ ؛ امتیاز ویژه در خدمات ارائه شده در مرکز خدمات ؛امتیاز ویژه در شهریه هدفمند طلاب ؛ امتیاز ویژه در امتیاز شهرک مهدیه ؛اعطای گواهی پایان دوره ؛ امتیازات طلاب منتخب حاضر در دروس خارج فقه معاصر؛از دیگر امتیازات شرکت در این دروس است.

امتیازات خاص

برای حداکثر ۱۰ نفر از طلاب دروسی از فقه معاصر که در راستای برنامه ها و تحقیقات دفتر فقه معاصر حوزه های علمیه مشغول تحصیل باشند و با نظر استاد مربوطه از لحاظ علمی و اخلاقی برتر از سایرین می باشند؛ علاوه بر موارد فوق امتیازات خاص زیر نیز در نظر گرفته شده است که شامل: اولویت در اعزام به سمینارهای بین المللی علمی در موضوعات مرتبط ؛ برگزاری اردوهای علمی در موضوعات مرتبط برای ایشان؛ کمک به چاپ کتب و انتشار مقالات در موضوعات مربوط به فقه معاصر؛ حمایت مالی از پایان نامه های سطح ۴ در موضوعات مصوب فقه معاصر که استاد راهنمای آن استاد مربوطه خارج فقه معاصر یا فضلای معرفی شده توسط ایشان باشد؛ افزایش شهریه و حمایت های ویژه مرکز خدمات و مرکز امور طلاب حوزه های علمیه، می باشد.

خاطرنشان می شود: تنها طلابی می توانند از امتیازات فوق بهره مند گردند که حداقل نمره ۱۴ در امتحانات فقه و اصول پایه ۱۰ خود کسب نموده باشند.

سرفصلهای درس «فقه پول و بانک»

بخش ١- : فقه مسائل پولى:

مقدمه: تعریف لغوى پول.؛ تعریف فقهى پول؛ پول درقران ؛ پول در روایات؛

انواع پول : پول کالائى ؛ پول طلا ونقره ؛ پول کاغذى نماینده طلا ؛ پول کاغذى داراى تعهد ؛ پول اعتبارى .

احکام فقهى پول طلا ونقره :

-مالیت ؛ مثلى یا قیمى؟ ؛ خرید وفروش ؛ زکات وشرایط وجوب زکات ؛ قرض وکنز پول .

احکام فقهى پول اعتبارى :

– مالیت ؛ مثلى یاقیمى ؟ خرید وفروش ؛ زکات وقرض پول .

بخش ٢- : فقه مسائل بانکى:

مقدمه : تاریخچه بانک ؛تعریف بانک ؛ ضرورت وجود بانک درعصر حاضر ؛ بهره بانکى تاریخچه پیدایش بانکدارى اسلامى. یابدون ربا وتحولات ان ؛ تفاوت اساسى بانک اسلامى وبانک ربوى .

انواع ربا : رباى معاوضى ورباى قرضى ؛ دیدگاه صاحب نظران مسلمان درمورد بهره بانکى ؛ بازدهى هاى مشروع سرمایه گذارى .

عملیات بانکى در بانکدارى بدون ربا در جمهرى اسلامى ایران و چالشهاى آن ؛

ضوابط فقهى عمومى قراردادها ؛ضوابط فقهى اختصاصى قراردادها؛

جریمه تأخیر و وجه التزام قرارداد بانکى .

بامک مرکزى و سیاستهاى پولى وارزى ؛ عملیات بازار باز وابزارهاى اسلامى در سیاشتهاى پولى .

خلق پول توسط بانک مرکزى وشبکه بانکى وضمان آن .

تورم پولى وجبران کاهش ارزش پول .

اتحاد مالکیت ازنظر فقهى وتاثر آن دربازار پول وسرمایه .

جایگاه نظارت شرعى برنظام بانکى وشوراى فقهى بانک مرکزى.

امتیازات این درس

۱- احتساب به عنوان درس خارج حوزه

۲- مزایای درس فقه معاصر (مطابق آیین نامه مرکز مدیریت)

۳- مصاحبه درس خارج توسط اساتید مؤسسه

۴- راهنمایی جهت تعیین موضوع پایان نامه و انتخاب استاد راهنما

۵- کاربردی بودن و موضوع شناسی عملیاتی نظام بانکی و اقتصادی کشور

ضمن تکمیل ظرفیت کلاس، زمان ثبت‌نام به پایان رسید.