حکم پول های مخلوط به حرام بانک
آیا کلاً افتتاح حساب و معامله با مجموعه ای که اموالش مخلوط به حرام است چه صورتی دارد و نیز پول هایی که گرفته می شود آیا تصرف آن جایز است؟
همانطور که در مباحث گذشته هم اشاره کردیم گاهی مشاهده می شود برخی از معاملات بانک ها ربوی و یا معاملات باطل است لذا درآمد حاصل از این معاملات هم حرام خواهد بود. با توجه به اینکه در بانک ها صندوق جداگانه ای وجود ندارد که درآمد حرام در صندوق خاصی باشد و درامد حلال هم در صندوق جداگانه ای، لاجرم پول حلال و حرام مخلوط می شود و از طرفی هم میزان آن مشخص نیست و نیز کسی نمی داند آنچه از بانک دریافت می کند آیا از پول حلال است یا حرام؛ فذا این شبهه ایجاد می شود که آیا کلاً افتتاح حساب و معامله با چنین مجموعه ای که اموالش مخلوط به حرام است چه صورتی دارد و نیز پول هایی که گرفته می شود آیا تصرف در آن جایز است؟ در این بخش به حول قوه الهی با استفتاءات مراجع تقلید به این شبهه پاسخ خواهیم گفت.
شما با انتخاب نام هر کدام از مراجع عظام تقلید می‌توانید فتاوای ایشان را ملاحظه نمایید.
فتوای حضرت امام خمینی(رضوان الله تعالی علیه)
آنچه از بانك به دست كسى مى‌رسد حلال و جايز‌التصرف است فرقى بين آنها نيست؛ مانند آنچه كه از هر صاحب يدى از قبيل صاحبان تجارتخانه‌ها و كارخانه‌ها و غير آنها گرفته مى‌شود، مگر آنكه كسى يقين داشته باشد بر اينكه آنچه از بانك گرفته حرام است و يا با حرام مخلوط است، و اما صِرف اينكه مى‌داند در اين بانك و يا مؤسسه حرام‌هايي وجود دارد، باعث آن نمى‌شود كه بگويد پس اين هم كه من از بانك گرفته‌ام حرام است، هر چند كه احتمال دهد اين مال يا پولى كه گرفته، همان مال حرام باشد
فتوای حضرت امام خامنه‌ای(مد ظله العالی)
سوال: با توجه به اینکه می‌دانیم در بانک‌ها برخی معاملات حرام و یا باطل انجام می‌گیرد و در نتیجه بخشی از پولهای بانک حرام است آیا در این صورت پول های بانک حکم مجهول المالک پیدا می‌کند و آیا جایز است انسان پول خود را در بانک پس انداز بکند؟
جواب:حكم مجهوال المالك را ندارد و عمليات بانكى که بانک ها بر اساس قوانين مصوّب مجلس شوراى اسلامى و مورد تأييد شوراى محترم نگهبان، انجام مى‌دهند، بى‌اشكال است؛ و نسبت به غير بانكها هم اگر در قالب يكى از عقود صحيح شرعى باشد، اشكال ندارد.
فتوای آیت الله موسوی اردبیلی(رحمة الله علیه)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله روحانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله جوادی آملی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله طباطبایی حکیم(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله سبحانی(دامت برکاته)
جواب: حکم مجهول المالک را ندارد و پس‌انداز هم اشکالی ندارد.
فتوای آیت الله سیستانی(دامت برکاته)
جواب: آیت الله سیستانی اجاره تصرف را به صورت عموم داده‌اند و تصرف و پس‌انداز اشکالی ندارد
فتوای آیت الله حسینی شاهرودی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله شبیری زنجانی(دامت برکاته)
جواب: چون اطمینان ندارید پول دریافتی از عین مال حرام است، گرفتن پول و نیز پس انداز اشکالی ندارد.
فتوای آیت الله صافی گلپایگانی(دامت برکاته)
جواب: با علم به اینکه در بانک پول حلال هم موجود است در موارد شک محکوم در حلیت ست و در سپرده‌گذاری می‌توانید بانک را وکیل در معاملات شرعیه الجام کنید در این فرض سود حاصله بعد از کسر حق‌الوکاله حلال است.
فتوای آیت الله علوی گرگانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله محقق کابلی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله گرامی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله مظاهری(دامت برکاته)
سوال: با توجه به اینکه اطلاع داریم برخی از معاملاتی که در بانک ها انجام میشود باطل و نیز بعضا ربوی است لذا یقین داریم در بانک پولهای حلال و حرام هر دو وجود دارد، ولى اگر ندانیم پولى را كه از بانك مى‌گيریم از پول‌هاى حرام است يا نه، آیا گرفتن آن جایز است؟
جواب: جایز است
فتوای آیت الله مکارم شیرازی(دامت برکاته)
اگر انسان بداند در بانك پول حلال و حرام هر دو وجود دارد، ولى نداند پولى را كه از بانك مى‌گيرد از پول‌هاى حرام است يا نه، گرفتن آن اشكالى ندارد. ولى اگر مطمئن باشد از پول حرام است، تصرف در آن جايز نيست و حكم مجهول المالك را دارد كه بايد بنا بر احتياط واجب، به اجازه حاكم شرع از طرف صاحب اصلى‌اش در راه خدا صدقه دهد و در اين مسأله فرقى ميان بانك‌هاى داخلى و خارجى، دولتى و غير دولتى نيست
فتوای آیت الله نوری همدانی(دامت برکاته)
جواب: مانعی ندارد و استفاده از پولی که دریافت می‌کنید نیز اشکال ندارد.
فتوای آیت الله وحید خراسانی(دامت برکاته)
فتوای آیت الله هاشمی شاهرودی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
شرح کارشناسی
درآمدی که از راه حرام به دست آید انسان مالک آن نمی‌شود و باید به صاحب یا صاحبان آن برگردد. با توجه به اینکه حجم زیادی از معاملات بانک‌ها به طور صحیح می‌باشد، درآمد حاصل از آن نیز حلال است. اما به علت وجود برخی معاملات حرام و ربوی، علم داریم که بخشی از این درآمد‌ها حرام است. با توجه به اینکه این درآمد حرام داخل درآمد حلال بوده و امکان جداسازی و علم به اینکه کدام بخش آن حرام است وجود ندارد و اصطلاحاً شبهه از نوع غیر محصوره می‌باشد، یعنی امکان اِینکه دست بگذاریم روی بخشی از پول و بگویم این قسمت حرام است وجود ندارد به خاطر حجم پولی که وجود دارد. لذا اگر مشتری بانک پول خود را در بانگ می‌گذارد تا بعداً برداشت کند و یا با بانک معاملات حلال و صحیح انجام می‌دهد دریافت پول از بانک حلال است و تا زمانی که یقین نکند آنچه از پول به وی پرداخت میشود عین همان پول حرام می‌باشد-که به دست آوردن چنین یقینی تقریبا غیر ممکن است- گرفتن پول و تصرف در آن و نیز پس در چنین بانک¬ها و انجام معاملات صحیح بوده و مانعی ندارد.