عدم مطالعه قرارداد بانکی توسط مشتری
اگر در معامله ای قرارداد مطالعه نشود و مشتری از مفاد آن اگاهی نداشته باشد حکم چنین قرادادی چیست؟
یکی از مسائلی که در بانک ها با آن مواجه هستیم این است که در برخی موارد مشتریان، قراردادهایی که با بانک منعقد می کنند را مطالعه نمی کنند و یا توجه ندارند که چه نوع قراردادی با آنان بسته می شود و فقط به دنبال این هستند که مبلغی را از بانک دریافت کنند. با توجه به اینکه در معاملات هم طرفین باید بدانند چه معامله ای انجام می دهند و از مفاد آن اطلاع داشته باشند و نیز یکی از چیزهایی که در معاملات مهم است وجود قصد در معاملات است که در مواردی که مشتری نمی داند چه معامله ای با بانک انجام داده طبیعتاً قصد هم محقق نخواهد شد؛ در بخش برانیم که بدانیم اگر در معامله ای قرارداد مطالعه نشود و مشتری از مفاد آن اگاهی نداشته باشد حکم چنین قرادادی چیست.
شما با انتخاب نام هر کدام از مراجع عظام تقلید می‌توانید فتاوای ایشان را ملاحظه نمایید.
فتوای حضرت امام خامنه‌ای(مد ظله العالی)
کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند.
1: آیا اینکه مشتری اجمالاً می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلاً نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟
2: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلاً می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی‌داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟
جواب: ج1و2) به هر حال اگر بداند عمليات بانکى بر طبق قوانين مصوب مجلس شوراى اسلامى و مورد تأييد شوراى محترم نگهبان صورت مى‌گيرد، کافى است
فتوای حضرت امام خمینی(رضوان الله تعالی علیه)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله موسوی اردبیلی(رحمة الله علیه)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله روحانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله جوادی آملی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله طباطبایی حکیم(دامت برکاته)
کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند.
الف: آیا اینکه مشتری اجمالا می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلا نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟
ب: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلا می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟
ج الف: علم اجمالی به محتوای قرارداد کافی است.
ج ب: اگر علم اجمالی نیز به قرارداد نداشته باشد اصل معامله باطل است
فتوای آیت الله سبحانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله سیستانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله حسینی شاهرودی(دامت برکاته)
کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند.
الف: آیا اینکه مشتری اجمالا می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلا نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟
ب: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلا می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟
جواب: قصد اجمالی اگر محقق بشود و نیت قرض ربوی نداشته باشد کافی است
فتوای آیت الله شبیری زنجانی(دامت برکاته)
کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند. الف: آیا اینکه مشتری اجمالا می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلا نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟ ب: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلا می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟ سایه تان مستدام باد
جواب: اگر مشتري به بانك وكالت ميدهد كه قراردادي شرعي با او انجام دهد ولي تفصيلات آنرا نداند كافي است فعل بانک حمل بر صحت می شود و معامله صحيح است
فتوای آیت الله صافی گلپایگانی(دامت برکاته)
کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند.
1: آیا اینکه مشتری اجمالاً می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلاً نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟
2: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلاً می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی‌داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟
جواب: ج1و2 برای حلیت زیاده‌ای که بانک از اشخاص میگیرد تحقق معالات نقد و فروش نسیه اقساطی لازم است و لذا لازم است طرفین قرارداد با توجه و اطلاع کامل وارد معامله شوند و در غیر این صورت گرفتن زیاده بانک جایز نیست.
بانك‌ها در جمهورى اسلامى تحت عناوين شرعيّه «مضاربه- مساقات- مزارعه- شركت- جعاله و …» با مشتريان و بالعكس قرارداد منعقد مي‌كند و هر ماه على‌الحساب 14% يا كمتر و بيشتر در اختيار مشتريان قرار داده و در پايان مدت تصفيه حساب مي‌كند نظر به اينكه مردم عادى و مشتريان عموماً شرايط و قيود مندرج در برگۀ قرارداد را مطالعه نمى‌كنند و نوعاً به امضاء كردن اكتفاء مى‌كنند و بدين وسيله رضايت خودرا در پذيرش كليّه شرايط و قيود اعلام مي‌دارند آيا صرف امضاء كردن يا قبول كليّۀ شرايط بطور شفاهى با آنكه از خصوصيات و عناوين شرعيّه آگاهى ندارند سبب تحقق عقود مذكور و مشروعيّت آنها مى‌شود يا لازم به تفهيم و تفهّم از طرف بانك‌ها يا متعاقدين مى‌باشد؟
جواب: برای صحت كليه معاملات، توجه طرفين و تعيين نوع معامله در رعايت شرايطى كه در صحت آن معتبر است لازم است و با امضاي ناآگاهانه و خالى از قصد، نوع و شرايط معامله اكتفا جايز نيست. والله العالم
فتوای آیت الله علوی گرگانی(دامت برکاته)
کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند. الف: آیا اینکه مشتری اجمالا می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلا نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟ ب: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلا می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟
جواب: 1_ در صورتی که بداند که این وام در قالب وکالت است و اجمالا بداند که شرعی است و با رضایت خود قرارداد را امضا کند کفایت میکند
2_ اگر مشتری هیچ چیزی از معامله را نداند و صرفا وام را بگیرد و سود را بپردازد و توضیحی هم به او داده نشود معامله محل اشکال است
فتوای آیت الله محقق کابلی(دامت برکاته)
سوال: کارمند بانک توضیحات شرعی قرارداد را به مشتری توضیح می‌دهد مثلا اینکه شما از طرف بانک وکیل هستید که کالایی را خریده و به قیمت بیشتر به خودتتان بفروشید و مشتریان معمولا اصل قرارداد را مطالعه نمیکنند.
الف: آیا اینکه مشتری اجمالا می‌داند که در قرارداد چه چیزهایی آمده اما تفصلا نداند مشکلی از جهت صحت قرارداد به وجود می‌آید یا نه؟
ب: اگر کارمند توضیحی به مشتری ندهد و مشتری نیز قرارداد را مطالعه نکند و فقط می‌داند که بانک یک تسهیلاتی را به وی می‌دهد و مبلغی بیشتر میگیرد فقط مثلا می‌داند که نام قرارداد مثلا فروش اقساطی است که گاهی حتی این را هم نمی داند. در این صورت حکم این قرارداد چیست؟
جواب: در صورت جهل به معامله، معامله باطل است
فتوای آیت الله گرامی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله مظاهری(دامت برکاته)
بانك ها در جمهورى اسلامى تحت عناوين شرعيّۀ مضاربه، مساقات، مزارعه، شركت، جعاله با مشتريان و بالعكس قرارداد منعقد مى كنند و هر ماه على الحساب 14 درصد ياكمتر يا بيشتر سود در اختيار مشتريان قرار داده و در پايان مدّت تسويه حساب مى كنند، نظر به اين كه مردم عادى و مشتريان، عموماً شرايط و قيود مندرج در برگه قرارداد را مطالعه نمى كنند و نوعاً به امضا كردن اكتفا مى كنند و بدين وسيله رضايت خود را در پذيرش كليّه شروط و قيود اعلام مى دارند، آيا صرف امضا كردن يا قبول كليّۀ شرايط به طور شفاهى با آن كه از خصوصيّات و عناوين شرعيّه آگاهى ندارند، سبب تحقّق عقود مذكوره و مشروعيّت آنها مى شود؟ يا لازم به تفهيم و تفهّم از طرف بانك‌ها يا متعاقدين مى‌باشد؟
جواب : اگر تحت عنوانی از عناوین شرعیه باشد جایز است، چون امضای صاحب پول به منزلۀ قبول است
فتوای آیت الله مکارم شیرازی(دامت برکاته)
بانك‌ها در جمهورى اسلامى تحت عناوين شرعيه مضاربه، مساقات، مزارعه، شركت، جعاله با مشتريان و بالعكس قرارداد منعقد مى‌كنند و هر ماه على الحساب 14% يا كمتر يا بيشتر سود در اختيار مشتريان قرار داده و در پايان مدت، تسويه حساب مى‌كنند، نظر به اينكه مردم عادى و مشتريان، عموماً شرايط و قيود مندرج در برگه قرارداد را مطالعه نمى‌كنند و نوعاً به امضا كردن اكتفا مى‌كنند و به اين وسيله رضايت خود را در پذيرش كليه شروط و قيود اعلام مى‌دارند، آيا صرف امضا كردن يا قبول كليه شرايط به طور شفاهى با آنكه از خصوصيات و عناوين شرعيه آگاهى ندارند، سبب تحقق عقود مذكوره و مشروعيت آنها مى‌شود، يا لازم به تفهيم و تفهّم از طرف بانك‌ها يا متعاقدين مى‌باشد؟ و در صورت عدم مشروعيت، آيا راه حل ديگرى به نظر مبارك مى‌رسد؟
جواب: هرگاه وكالت مطلقه به بانك‌ها بدهد كه پول او را طبق عقود شرعيه به كار گيرد و سود حاصل را به او بدهد اشكال ندارد، و آگاهى به جزئيات بعد از وكالت مطلقه لازم نيست
فتوای آیت الله نوری همدانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله وحید خراسانی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
فتوای آیت الله هاشمی شاهرودی(دامت برکاته)
در حال آماده سازی می باشد
شرح کارشناسی
برای صحت هر معامله و قراردادی باید ارکان عقد و شرایط آن فراهم باشد.
منظور از ارکان عقد، مواردی است که پایه و اساس عقد شمرده می‌شود و اگر یکی از آنها مفقود باشد عقد کامل نخواهد بود.
ارکان عقد دو نوع است: 1- ارکان عمومی 2- ارکان اختصاصی
منظور از ارکان عمومی، مواردی است که در همه عقدها جریان دارد و همه عقدها باید این ارکان را دارا باشند.
و ارکان اختصاصی عقدها، مواردی است که مخصوص هر عقد می‌باشد و لزوماً در سایر عقدها جاری نیست.
هر عقدی حداقل از سه رکن اساسی تشکیل شده است که اگر یکی از این ارکان مفقود باشد، عقد کامل نبوده و اثر آن عقد جاری نخواهد شد.
این سه رکن عبارت است از:
1. طرفین عقد؛
2. موضوع عقد؛
3. ایجاب و قبول (صیغه).
منظور از طرفین عقد، کسانی هستند که عقد بین آنها بسته می‌شود و طرفین برای اینکه حق معامله داشته باشند باید اهلیت آن را دارا باشند.
شرایط اهلیت طرفین عقد عبارت‌اند از:
1. بلوغ 2. عقل 3. رشد 4. توجه و قصد 5. اختیار 6. مالکیت 7. عدم محجوریت
در معاملاتی که در بانک‌ها صورت میگیرد عموماً ارکان عقد موجود بوده و طرفین اهلیت معامله را دارا می‌باشند و مشکلی از این جهت وجود ندارد و مطابق دستورالعمل اجرایی قراردادها و الزامات حقوقی ابلاغ شده، متصدی اعطای تسهیلات یا افتتاح حساب الزاماً باید وجود شرایط مذکور را بر اساس مدارک مشتری احراز نماید.
همانطور که در شرایط اهلیت طرفین گفته شد، یکی از شرایط طرفین عقد، داشتن قصد جدی بر انجام معامله است که در این بخش متأسفانه قراردادهای بانکی معمولاً با چالش مواجه می‌باشد. منظور از داشتن قصد در معامله این است که دو طرف قرارداد باید اراده جدّی برای انعقاد قرارداد را داشته باشند؛ بنابراین قراردادی که به شوخی یا از روی سهو و اشتباه یا در حالتی منعقد شود که طرفین از مفاد قرارداد و شرایط آن هیچ اطلاعی نداشته باشند، چنین قراردادی فاقد اعتبار شرعی بوده و باطل است.
بنابراین با توجه به اینکه صحت قراردادهای بانکی وابسته به قصد طرفین معامله، در هنگام انعقاد قرارداد است لذا طرفین قراردادهای بانکی (مشتری و متصدی تسهیلات بانک) باید نسبت به ماهیت قرارداد آگاهی کامل داشته باشند بر همین اساس بانک و مشتری می‌بایست موضوع هر قراردادی را به صورت صحیح قصد نمایند تا احکام و آثار ویژه آن عقد محقق شود. لذا ضروری است که نسبت به معنا و مفهوم قراردادهای بانکی آگاهی و توجه داشته باشد.
بنابراین وجود قصد در معاملات بانکی نقش مهمی در کاهش معاملات باطل و صوری بانک‌ها بر عهده دارد. معامله صوری، معامله‌ای است که طرفین قصد جدی برای به وجود آوردن آثار حقوقی آن نداشته باشند. چنین معاملاتی طبق نظر فقها همانطور که از استفتاءات برداشت می‌شود و نیز بر اساس مواد 191، 196، 463 و 1149 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، به خاطر عدم وجود قصد واقعی باطل شمرده شده است.
در این بخش کارمندان بانک مسولیت سنگین تری دارند به خاطر اینکه عموم مشتریان آشنایی خوبی یا قراردادهای بانکی ندارد. بنابراین کارمندان باید ماهیت قرارداد و مفاد مهم قرارداد را برای مشتریان با زبان ساده توضیح دهند و نیز آنان را راهنمایی کنند تا حتماً قرارداد را مطالعه نمایند.