میزان دریافت سود در معاملات از نظر اسلام

یکی از مواردی که همیشه برای عموم مردم مورد سؤال است، این که در معاملات، اعم از معاملات بانکی و خارج از بانک، طرفین چقدر می‌توانند سود ببرند و آیا برای این اقدامات درصد خاصی در اسلام تعیین شده است؟ ما سعی داریم در این بخش به این سؤال پاسخ بدهیم.

سؤال:

اولاً: آیا در اسلام سودی که برای فروش کالا به صورت نقد یا نسیه گرفته می‌شود، درصد معینی گفته شده است و اگر چیزی تعیین نشده، چنانچه بیشتر از عرف بازار سود بگیریم و مشتری هم رضایت داشته باشد آیا سود به دست آمده و کار ما حرام است؟

ثانیاً: آیا رعایت انصاف واجب شرعی است یا یک توصیه اخلاقی است؟

ثالثاً: آیا دولت می‌تواند قیمت اجناس را تعیین کند یا درصد سودبری را مشخص نماید؟

شما با انتخاب نام هر کدام از مراجع عظام تقلید می‌توانید فتاوای ایشان را ملاحظه نمایید.

فتوای حضرت امام خامنه‌ای(مد ظله العالی)

Khamenei

جواب: سود گرفتن تا وقتى که به حدّ اجحاف نرسیده و بر خلاف مقررات دولت هم نباشد، اشکال ندارد؛ ولى افضل بلکه مستحب آن است که فروشنده به آن مقدار سودى که هزینه‏‌هایش را تأمین می‌کند، اکتفاء نماید.[۱]

[۱]– استفتاء موجود در مؤسسه فقه اقتصادی طیبات.

فتوای آیت الله سبحانی(دامت برکاته)

Sobhani

جواب: میزان دریافت سود توافقی است و البته رعایت انصاف خوب است.[۱]

[۱]– استفتاء تلفنی از دفتر معظم‌له.

فتوای آیت الله سیستانی(دامت برکاته)

Sistani

جواب: سود در معاملات با رضایت و توافق طرفین تعیین می‌شود و رعایت انصاف خوب است.[۱]

[۱]– استفتاء تلفنی از دفتر معظم‌له.

فتوای آیت الله شبیری زنجانی(دامت برکاته)

Shobeiri

جواب: سود درصد مشخصی ندارد ولی رعایت انصاف خوب است و اگر قانونی در این زمینه وجود دارد بنابراحتیاط رعایت شود.

همچنین اگر فروشنده در قبال دریافت تسهیلات از دولت یا … متعهد شده باشد درصد سودش در حد خاصی باشد باید رعایت کند.[۱]

[۱]– استفتاء موجود در مؤسسه فقه اقتصادی طیبات.

فتوای آیت الله صافی گلپایگانی(دامت برکاته)

Safi

سؤال: چرا بانک‌ها معمولاً یک نرخ مشارکت را براى کلیه عقود در نظر مى‌گیرند؟ آیا وجود تفاوت عقود مختلف در بازدهى و ریسک آن، که طبیعتاً درجات یا نرخ‌هاى مشارکت متفاوتى را مى‌طلبد، با نفس بانکدارى اسلامى مطابقت دارد یا خیر؟

جواب: در عقود مشروعه نحوه معامله در حدود مشروع بستگى به تراضى متعاملین دارد و متعاملین ملزم به اینکه مقدار بازدهى را در نظر بگیرند نمى‌باشند.[۱]

[۱]– آیت‌الله صافی گلپایگانی، جامع‌الاحکام، ج۲، سؤال ۲۰۰۲.

فتوای آیت الله مکارم شیرازی(دامت برکاته)

Makarem

سؤال۱: میزان سود براى کاسب و مغازه‌دار شرعاً و عرفاً چند درصد می‌باشد؟

جواب: سود میزان معینى ندارد و بستگى به رضایت طرفین دارد، مگر در کالاهایى که از سوى نظام اسلامى قیمت خاصی براى آن تعیین شده باشد. ولى رعایت انصاف درهرحال بسیار خوب است.

سؤال۲: با توجّه به اینکه قانون واتّحادیه ۲۴% سود براى فروشندگان تصویب نموده، اگر کاسبى بیش از این مقدار سود از مصرف‌کنندگان دریافت کند، آیا حلال است؟

جواب: از قوانین و مقررات نظام اسلامى تخلّف نکنید.

سؤال۳: کالایى را براى فروش (مثلاً) به قیمت صد تومان خریده‌ایم، که با ۲۰% سود، آن را ۱۲۰ تومان مى‌فروشیم. پس از مدتى همان کالا را باید ۱۵۰ تومان بخریم، که در این بین از اصل سرمایه ۳۰ تومان ضرر داده‌ایم و اگر این روال ادامه داشته باشد، اصل سرمایه هم از کف خواهد رفت. حال چه کنیم که هم سودِ عادلانه داشته باشیم و هم ضرر نکنیم؟

جواب: نرخ کالا را شخص فروشنده می‌تواند تعیین کند؛ ولى در این گونه موارد بهتر این است که اجناسى را که ارزان خریده‌اند، ارزان بفروشند (با سود عادلانه) و اجناسى که گران مى‌خرند، گران بفروشند (با سود عادلانه).[۱]

سؤال۴: مغازه‌دار، اجناس نسیه ۲ ماهه و ۴ ماهه به قیمت بیشتر از نقد خریدارى می‌کند. ولى درموقــــع ‌فروش، همان قیمت نسیه که خریده به اضافه سود ۴۰% یا بیشتر، از مشتریان نقداً دریافت می‌نماید. این نوع معاملات چه حکمى دارد؟

جواب: اشکالى ندارد، ولى اگر حکومت قیمتى براى آن تعیین کرده، آن را رعایت کنید.[۲]

[۱]– استفتائات جدید، ج ۳، سؤال ۵۱۶.

[۲]– استفتائات جدید، ج ۳، سؤال ۵۱۷.

فتوای آیت الله نوری همدانی(دامت برکاته)

noori

جواب: خرید و فروش نسیه کالا به مبلغى بیشتر از قیمت نقدى آن اشکال ندارد و تفاوت نقد و نسیه ربا محسوب نمى‌شود ولی لازم است نوع معامله و مقدار سود در نسیه کاملا معین شود.[۱]

[۱]– استفتاء موجود در مؤسسه فقه اقتصادی طیبات.

شرح کارشناسی

در پاسخ به این سؤال که میزان دریافت سود در معاملات، از نظر اسلام چقدر است؟ نظر همه مراجع عظام تقلید بر این است که سود، درصد معینی ندارد و میزان سود توافقی است البته رعایت انصاف ، خوب است.

اسلام برای میزان سود در خریدوفروش و انواع معاملات دیگر، نرخ خاصی را تعیین نکرده است و تعیین آن را بر عهده عرف بازار و تراضی طرفین معامله‌گر گذاشته است. (البته نباید به قدری سود ببرند که عرفاً گفته شود اجحاف و ظلم شده است) لذا در چنین مواردی باید رجوع به عرف بازار نمود و هر مقدار که عرف در معاملات نقد و نسیه و یا مشارکت‌ها و … سود می‌کنند، گرفته شود. البته رعایت انصاف در معاملات از توصیه‌های همیشگی اسلام است.

این مطلبی که گفته شد-تعیین سود به عهده عرف بازار است- در حالت عادی می‌باشد؛ اما اگر بنا به دلایلی حکومت اسلامی نرخ خاصی را برای اجناس و میزان سود آن‌ها تعیین نماید، همه باید از آن تبعیت کنند و تخلف از آن جایز نیست. در نظام اسلامی نیز بانک‌ها می‌توانند به هر میزانی که اجحاف نباشد از مشتریان خود در معاملاتی که انجام می‌دهند سود دریافت نماید؛ اما با توجه به اینکه بانک مرکزی برای انواع عقودی که در بانک‌ها انجام می‌‌گیرد، نرخ خاصی را تعیین نموده است، لذا بانک‌ها باید از این قانون تبعیت کرده و برخلاف آن عمل ننمایند.

احکام و استفتائات پول و بانک

اعلام قیمت نقد در فروش نسیه

سوال: آیا در خرید و فروش نسیه لازم است حتماً فروشنده قیمت نقدی و نسیه کالا را اعلام کند؟ یا اگر فقط قیمت نسیه را اعلام کند معامله صحیح است؟

مصرف تسهیلات فروش اقساطی برای پرداخت بدهی

سوال: از بانک تسهیلات فروش اقساطی دریافت کردم و بانک به من وکالت داد تا با آن پول خودرو برای بانک بخرم و سپس آن را از طرف بانک و با مبلغی بیشتر به صورت اقساطی به خودم بفروشم. اما بنده آن را برای خرید خودرو مصرف نکردم وظیفه بنده الان چیست؟ با توجه به اینکه بانک با تلقی اینکه به…

تخفیف در معامله نسیه

سوال: اگر فردی کالایی را به صورت نسیه خریداری کند و قبل از سررسید بخواهد قیمت کالا را پرداخت نماید آیا برای فروشنده لازم است که در قیمت کالایی که فروخته تخفیف بدهد؟
۱ از ۱۲

حکم شرعی بیت کوین از نظر مراجع تقلید

تا زمانی که این ارز پشتوانه دقیق و روشن مثل حمایت بانک مرکزی کشور را نداشته باشد بدون پشتوانه و ارزش است و اگر اقتصاد کشور را بر اساس آنچه کارشناسان اقتصادی می گویند با پولشویی ها و دور زدن حق حاکمیت به خطر بیندازد از نظر شرع بدیهی است که دارای اشکال است.

اعلام قیمت نقد در فروش نسیه

سوال: آیا در خرید و فروش نسیه لازم است حتماً فروشنده قیمت نقدی و نسیه کالا را اعلام کند؟ یا اگر فقط قیمت نسیه را اعلام کند معامله صحیح است؟

مصرف تسهیلات فروش اقساطی برای پرداخت بدهی

سوال: از بانک تسهیلات فروش اقساطی دریافت کردم و بانک به من وکالت داد تا با آن پول خودرو برای بانک بخرم و سپس آن را از طرف بانک و با مبلغی بیشتر به صورت اقساطی به خودم بفروشم. اما بنده آن را برای خرید خودرو مصرف نکردم وظیفه بنده الان چیست؟ با توجه به اینکه بانک با تلقی اینکه به…

تخفیف در معامله نسیه

سوال: اگر فردی کالایی را به صورت نسیه خریداری کند و قبل از سررسید بخواهد قیمت کالا را پرداخت نماید آیا برای فروشنده لازم است که در قیمت کالایی که فروخته تخفیف بدهد؟
۱ از ۲

استفتاء/ قرض به شرط زیاده یا سپرده‌گذاری

شرط زیاده در قرض دو گونه است: عینی و حکمی. در زیاده عینی پرداخت کالا یا مبلغ اضافه شرط می‌شود؛ مثلا قرض دهنده می‌گوید: ده میلیون تومان به تو قرض می‌دهم به شرط اینکه یک میلیون تومان اضافه به من پس بدهی یا فلان کالایی را به من بدهی. در زیاده حکمی انجام کاری شرط می‌شود؛ مثلا…

شیوه محاسبه کارمزد وام قرض الحسنه

بانک‌ها برای محاسبه کارمزد پرداخت قرض‌الحسنه این هزینه‌ها را داخل می‌کنند: ۱- هزینه تبلیغاتی که برای تشویق مردم برای افتتاح حساب قرض‌الحسنه می‌کنند؛ ۲- هزینه‌های جمع‌آوری قرض ۳- هزینه‌های جوایزی که به مردم پرداخت می‌کنند برای قرض دادن به بانک ۴- هزینه‌های کارمندان، ساختمان، آب،…