موسسه طیبات
موسسه تحقیقات و آموزش فقه اقتصادی

خرید و فروش چک یا سفته (خرید دین)

خرید دین یکی از انواع خرید و فروش است که در آن، «دین» یعنی «طلب» را مورد معامله قرار می‌دهند. به عبارتی، یکی از طرفین(فروشنده) که از فرد دیگری طلب مدت­دار دارد، ولی بنا به دلایلی الآن نیاز به پول دارد. حال این طلبکار- طلب مدت­دار خود را به‌صورت نقد و به مبلغی کمتر از مبلغ اصلی دین، به شخص‌ثالثی می‌فروشد؛ خریدار، مبلغی کمتر از مبلغ اسمی دین را نقداً به فروشنده(طلبکار) می‌پردازد و دین را می‌خرد و از آن لحظه به بعد، این خریدار است که طلبکار محسوب می‌شود. این معامله را اصطلاحاً «بیع دین» یا خرید‌دین می‌گویند.

همچنین در برخي موسسات مالي با خريد ديون اقدام به تنزيل اوراق تجاري (چك) مي نمايند. بدين صورت كه شركت يا فروشگاه هاي كه محصولات و كالاي خود را به صورت مدت دار به متقاضيان و خريداران واگذار و از بابت آن اسناد تجاري (چك) دريافت مي كنند ، مي توانند جهت تامين سرمايه در گردش خود با موسسه توافق نموده ، تا موسسه ديون مشتريان را با نرخ توافقي خريداري يا چك هاي آنان را تنزيل نمايد.

شما با انتخاب نام هر کدام از مراجع عظام تقليد مي‌توانيد فتاواي ايشان را ملاحظه نماييد.

فتواي حضرت امام خميني(رضوان الله تعالي عليه)

Emam

اگر طلبکار چک يا سفته يا برات را به خود بدهکار به کم تر ازمبلغ بفروشد، اشکال ندارد، ولي فروش آن به شخص ثالث جايز نيست و ربا است.

امام خميني ، استفتائات ج2 س 227 از احکام معاملات.

فتواي حضرت امام خامنه‌اي(مد ظله العالي)

Khamenei

سوال 1950: معامله چک و سفته مدت‏دار به‌صورت نقد به قیمتی کمتر از مبلغ آن که امروزه رایج است، چه حکمی دارد؟

ج: فروش چک مدّت‌دار به دیگری به کمتر یا بیشتر از مبلغ مندرج در چک جایز است و اشکال ندارد آنچه اشکال دارد و جایز نیست این است که مبلغی از کسی قرض بگیرد و در برابر آن چک مدّت‌دار به مبلغ بیشتر از مبلغ قرض به وی بدهد. این عمل قرض ربوی بوده و حرام است؛ اگرچه بعید نیست اصل قرض صحیح باشد.

استفتا موجود در سایت معظم له.

https://farsi.khamenei.ir/treatise-content?id=170

فتواي آيت الله بهجت(رحمة الله علیه)

فروش چک واقعي مدت دار نقدا به ديگري اشکال ندارد.

آيه الله بهجت ، استفتاآت ج3 س 4013.

فتواي آيت الله تبریزی(رحمة الله علیه)

فروش چک واقعي (سند دين) مدت داربه مقدار اقل به صورت نقدي مانعي ندارد.

آيه الله تبريزي ، استفتائات، س 1102.

فتواي آيت الله سيستاني(دامت برکاته)

Sistani

فروش چک يا سفته مدت دار نقدا به مبلغ کم تر به خود مديون يا به شخص ثالث اشکال ندارد.

آيت الله سيستاني، توضيح المسائل ص594 م 13 از ملحقات ،و سوال تلفني از دفتر ايشان.

فتواي آيت الله فاضل لنکرانی(رحمة الله عليه)

طلبکار مي تواند چک را به خود مديون (صاحب چک) و شخص ثالث بفروشد.

آيت الله فاضل، جامع المسائل، ج1 س 1035 و استفتا از دفتر معظم له.

فتواي آيت الله مکارم شيرازي(دامت برکاته)

Makarem

در صورتي که چک مربوط به معامله اي باشد و سند بدهکاري محسوب شود ( و چک دوستانه نباشد) خريد و فروش آن به کم تر يا بيش تر از مبلغ مندرج درآن مانعي ندارد.

آيه الله مکارم ،مسائل کثيرالابتلا ، م 62.

فتواي آيت الله نوري همداني(دامت برکاته)

noori

فروش چک واقعي به بدهکار يا شخص ثالث به کم تر يا بيش تر از مبلغ اشکال ندارد.

آيت الله نوري، استفتائات ج2 ،س 425-429.

شرح کارشناسي 

…