افتتاح حساب قرض‌الحسنه (پس‌انداز و جاری)
فتواي حضرت امام خميني(رضوان الله تعالي عليه)
سؤال: با توجه به اینکه شنیده‌ایم برخی از معاملاتی که در بانک‌ها انجام می‌گیرد صوری بوده و اشکال شرعی دارد، قرض دادن به بانک (افتتاح حساب قرض‌الحسنه) چه حکمی دارد؟ و اساساً ثوابی که در روایات برای قرض دادن آمده شامل کسی که در بانک حساب قرض‌الحسنه باز می‌کند نیز می‌شود؟
جواب: امانات و ودیعه‌هایی كه اشخاص به بانك‌ها مى‌دهند (و آن را سپرده بانكى مى‌گویند) اگر عنوان قرض و تملیك با ضمانت را داشته باشد اشكالى ندارد و براى بانك جایز است در آن تصرف كند.[1]
[1]. امام خمینی، ترجمه تحریر‌الوسیله، ج 4، مسائل مستحدثه، بانک‌ها، مسئله 3.
فتواي حضرت امام خامنه‌اي(مد ظله العالي)
سؤال: با توجه به اینکه شنیده‌ایم برخی از معاملاتی که در بانک‌ها انجام می‌گیرد صوری بوده و اشکال شرعی دارد، قرض دادن به بانک (افتتاح حساب قرض‌الحسنه) چه حکمی دارد؟ و اساساً ثوابی که در روایات برای قرض دادن آمده شامل کسی که در بانک حساب قرض‌الحسنه باز می‌کند نیز می‌شود؟
جواب: اشکالی ندارد.[1]
[1]. استفتاء موجود در مؤسسه فقه اقتصادی طیبات.
فتواي آيت الله سبحاني(دامت برکاته)
فتواي آيت الله سيستاني(دامت برکاته)
1- سپرده‌گذاری در بانک‌های خصوصی ـ به معنای قرض دادن به آن‌ها ـ با شرط نکردن سود، جایز است. به این معنا که قرض دادن را متوقف بر ملزم داشتن بانک، به پرداخت سود نکند. نه آنکه خود شخص، در درون خود بنای مطالبۀ سود ـ در صورتی که بانک آن را نپرداخت ـ نداشته باشد؛ زیرا که بنای بر مطالبۀ چیزی با شرط نکردن قابل جمع است. همچنان که بنای مطالبه نکردن با شرط کردن قابل جمع است و شخص می‌تواند چیزی را شرط نکند و خواستار آن گردد و یا شرط کند اما آن را مطالبه نکند.[1]
2ـ سپرده‌گذاری در بانک‌های دولتی ـ به معنای قرض دادن به آن‌ها ـ با شرط گرفتن سود، جایز نیست و آن سود ربا است. بلکه دادن مال به این بانک‌ها هرچند بدون دریافت سود باشد، شرعاً به منزلۀ اتلاف مال است؛ زیرا آنچه را بعداً از بانک باز پس می‌گیرند، مال بانک نیست، بلکه از اموال مجهول‌المالک است؛ بنابراین سپردن درآمدها و فایده‌هایی که شخص در طول سال به دست می‌آورد، در بانک‌های دولتی، بدون پرداخت خمس آن، مشکل است؛ زیرا او اجازۀ صرف این اموال را برای مؤونه(معیشت خانواده) خود دارد و به اتلاف آن مجاز نیست و اگر آن را اتلاف کند، ضامن خمس برای صاحبان آن می‌شود.[2]
[1]. آیت‌الله سیستانی، توضیح‌المسائل، ملحقات، مسئله 3.
[2]. آیت‌الله سیستانی، توضیح‌المسائل، ملحقات، مسئله 5.
فتواي آيت الله حسيني شاهرودي(دامت برکاته)
متن
فتواي آيت الله شبيري زنجاني(دامت برکاته)
سؤال: با توجه به اینکه شنیده‌ایم برخی از معاملاتی که در بانک‌ها انجام می‌گیرد صوری بوده و اشکال شرعی دارد، قرض دادن به بانک (افتتاح حساب قرض‌الحسنه) چه حکمی دارد؟ و اساساً ثوابی که در روایات برای قرض دادن آمده شامل کسی که در بانک حساب قرض‌الحسنه باز می‌کند نیز می‌شود؟
جواب: قرض دادن جایز است.[1]
[1]. استفتاء موجود در مؤسسه فقه اقتصادی طیبات.
فتواي آيت الله صافي گلپايگاني(دامت برکاته)
سؤال1: سپردن پول در صندوق‌هاى قرض‌الحسنه به قصد دریافت جوایز غیر معین، چه حكمى دارد؟
جواب: اگر سپردن پول به بانك و قرض‌الحسنه، به شرط شركت دادن قرض‌دهنده در قرعه‌كشى جوایز نباشد و خود بانك براى تشویق قرض دهندگان، جوایزى معین كند و قرض دهنده پول را به قصد قرض‌الحسنه بلاشرط بدهد، اشكال ندارد؛ هر چند قرض‌دهنده از برنامۀ جوایز بانك مطلع باشد.[1]
سؤال۲: پول را جهت حفظ و نگهدارى در بانك به حساب مى‌گذاریم، پس از مدتى بانك مقدارى سود به صاحب حساب مى‌پردازد، آیا اشكالى دارد؟ در صورت اشكال، اگر چنین پولى را دریافت نموده‌ایم باید چه كرد؟
جواب: چنانچه پول را فقط جهت نگهدارى در بانك بگذارید و منظور شما گرفتن سود نباشد، به‌طوری‌که اگر بانك سود را ندهد مطالبه نمى‌كنید، اشكال ندارد.[2]
[1]. آیت‌الله صافی گلپایگانی، جامع‌الاحكام، ج 2، سؤال 1989.
[2]. آیت‌الله صافی گلپایگانی، جامع‌الاحكام، ج 2، سؤال 1994.
فتواي آيت الله مکارم شيرازي(دامت برکاته)
فتواي آيت الله نوري همداني(دامت برکاته)
سؤال: با توجه به اینکه شنیده‌ایم برخی از معاملاتی که در بانک‌ها انجام می‌گیرد صوری بوده و اشکال شرعی دارد، قرض دادن به بانک (افتتاح حساب قرض‌الحسنه) چه حکمی دارد؟ و اساساً ثوابی که در روایات برای قرض دادن آمده شامل کسی که در بانک حساب قرض‌الحسنه باز می‌کند نیز می‌شود؟
جواب1: در فرض سؤال، افتتاح حساب مانعی ندارد.
جواب2: با نیت قرض‌الحسنه باشد، مأجور است ان شاءالله.[1]
[1]. استفتاء موجود در مؤسسه فقه اقتصادی طیبات.
شرح کارشناسي
در پاسخ به این سؤال که حکم افتتاح حساب قرض الحسنه (پس انداز و جاری) چیست؟ نظر همه مراجع عظام تقلید بر این است که جایز است.
همانطور که در استفتائات نیز آمده است، وجوهی را که مردم تحت قالب حساب پس‌انداز قرض‌الحسنه و جاری در بانک واریز می‌کنند با توجه به اینکه بانک این وجوه را در قالب عقد قرض دریافت می‌کند و هیچ نوع زیاده و سودی در برابر آن‌ها پرداخت نمی‌کند، افتتاح چنین حساب‌هایی جایز بوده و اشکال شرعی ندارد.
مردم با نیت‌های مختلفی همانند تسهیل حمل و انتقال پول، حفظ پول، شرکت در قرعه‌کشی حساب های قرض‌الحسنه، به نیت قرض دادن به نیازمندان و … وجوه خود را در قالب قرض‌الحسنه به بانک‌ها می‌سپارند.
در صورتی که نیت مشتری از افتتاح حساب صرفاً نیت الهی بوده باشد تا بانک به مردم و افرادی که نیاز به قرض‌الحسنه دارند از این وجوه پرداخت نماید، در این صورت علاوه بر خدماتی که بانک‌ها به صاحبان حساب‌ها ارائه می‌نمایند، صاحبان حساب‌ها از ثواب قرض‌الحسنه که در قرآن و روایات به آن اشاره و تأکید شده است بهره‌مند خواهند شد.